انتقال قدرت دستی چگونه کار می کند؟
هنگام رانندگی با اتومبیل دنده دار ممکن است با چنین سوالاتی
روبه رو شوید:
●چه ارتباطی بین حرکت
H مانند دنده و چرخ دنده های درون جعبه دنده وجود دارد؟ وقتی
دنده را عوض می کنید چه چیزی درون جعبه دنده جا به جا می شود؟
●وقتی راننده در عوض کردن دنده اشتباه می کند،
صدای قیژقیژ شنیده می
شود.
واقعا
چه اتفاقی می افتد؟
●اگرهنگامی که راننده
در بزرگراه مشغول رانندگی با سرعت بالا است ، ناگهان دنده را به عقب بزند
چه اتفاقی می افتد؟
آیا ممکن است
کل جعبه دنده متلاشی
شود؟
در این مقاله، با بررسی سیستم انتقال قدرت دستی به این سوالات و حتی سوالات
بیشتری در این زمینه
پاسخ
داده می شود.
اول از همه باید بدانید که ، اتومبیل ها به علت ساختار موتورهای
بنزینی به جعبه
دنده احتیاج دارند. هر موتوری یک خط قرمز دارد
(ماکزیمم دور موتور که اگربیش از این مقدار دور داشته باشد متلاشی می شود). سیستم
انتقال قدرت این امکان را ایجاد می کند که با کم و زیاد شدن سرعت
خودرو نسبت
دنده بین موتور و چرخ های
خودرو
تغییر کند. در واقع شما دنده را عوض می کنید تا موتور زیر خط قرمز بماند در
حالی که دور موتور نزدیک
به دور آن در بهترین حالت عملکرد است.
به طور ایده آل ، جعبه دنده باید آنقدر در نسبت دنده ها
قابلیت تغییر داشته باشد که موتور بتواند همیشه با تعداد دور مربوط به بهترین
شرایط عملکرد خودش بچرخد. این ایده ی مربوط به
CVT
ها است.
یک
CVT
تقریبا دامنه ی نا محدودی از نسبت دنده ها دارد. در گذشته
CVT
ها در هزینه ، اندازه وقابلیت اطمینان توانایی رقابت با
سیستم های 4 و5 سرعته را نداشتند در نتیجه به ندرت در خودرو های تولید شده
مشاهده می شدند. امروزه ، پیشرفت در زمینه ی طراحی ،
CVT
ها را متداولتر کرده است.
Toyota
pruis
یک خودروی هیبریدی است که در آن از
CVT
استفاده شده است.
جعبه دنده از طریق کلاچ به موتور وصل شده است. بنا براین
محور ورودی جعبه دنده با همان تعداد دورهای موتور می چرخد.
یک جعبه دنده ی ۵ سرعته یکی از ۵ نسبت دنده را برای محور
ورودی به کار می گیرد تا تعداد دور متفاوتی در محور خروجی ایجاد کند.
حال به یک جعبه دنده ی ساده نگاه کنید:
برای فهمیدن ایده ی اصلی یک جعبه دنده ی استاندارد ، به
دیاگرام زیر که مربوط به یک جعبه دنده ی دو سرعته و ساده در حالت خلاص است توجه
کنید:
حال هر یک از اجزای دیاگرام را بررسی می کنیم:
●محور سبز رنگ از طریق کلاچ از موتور خارج شده است.چرخ
دنده و محور سبز رنگ به هم متصلند و یک واحد مجزا را تشکیل می دهند.(کلاچ
وسیله ایست که امکان اتصال و قطع اتصال موتور و جعبه دنده را ایجاد می کند.وقتی
که
پدال کلاچ
را فشار می دهید، اتصال موتور و جعبه دنده قطع می شود
در نتیجه موتور حتی در حالت خلاص
کار می کند. با رها کردن
پدال
، موتور و محور سبز مستقیمآ به هم وصل می شوند ، به این ترتیب
چرخ دنده ومحور سبز
با همان تعداد دور موتور می چرخند.)
●محور قرمز وچرخ
دنده ها میل هرزگرد نام دارد. محور وچرخ
دنده ها مانند قسمت قبل به هم متصل اند ویک واحد مجزا را ایجاد می کنند. در
نتیجه همه ی
چرخ
دنده های روی هرزگرد و حتی خود میل مانند یک واحد می چرخند.محور سبز و قرمز رنگ
از طریق چرخ دنده
هایشان مستقیمآ به هم متصل اند در نتیجه با چرخش محور سبز ، محور قرمز هم شروع
به حرکت می کند. بدین ترتیب میل هرزگرد ، قدرتش را با درگیر شدن کلاچ از موتور
می گیرد.
●محور زرد رنگ یک محور هزارخار است که مستقیمآ بوسیله ی دیفرانسیل به
میل گاردان وصل شده وسپس
به چرخ های خودرو متصل است.اگر چرخ ها در حال حرکت باشند ، محور زرد هم متحرک
خواهد بود.
●دنده های آبی رنگ روی یاتاقان سوارند و بر روی محور زرد رنگ می
چرخند.اگر موتور خاموش باشد ولی اتومبیل با دنده ی خلاص در حال حرکت ، محور زرد
می تواند داخل دنده ی آبی بچرخد با وجود اینکه دنده ی آبی و میل هرزگرد ساکن
اند.
●حلقه ((collar یکی از دو دنده ی آبی را
به میل گاردان زرد رنگ متصل می کند. حلقه بوسیله ی هزارخار مستقیمآ به محور زرد
مرتبط است و با آن حرکت می کند.به علاوه میتواند برای درگیر کردن هر یک از دنده
های آبی روی محور زرد به چپ و راست بلغزد. دندانه های روی حلقه(dog teeth)
در سوراخ های روی دنده ی آبی قرار می گیرند و آنها را درگیر می کنند.
دنده یک:
تصویر زیر نشان می دهد که چگونه در دنده ی یک ، حلقه، چرخ
دنده ی
آبی سمت راست را درگیر می
کند:
در این تصویر ، محور سبز موتور، میل هرزگرد را میچرخاند که
خود دنده ی آبی سمت راست را می چرخاند.این دنده انرژی را از طریق حلقه به میل
گاردان منتقل می کند.بدین ترتیب اگر دنده ی آبی سمت چپ در حال چرخش باشد اما
روی یاتاقانش به حالت هرز بگردد ، هیچ تاثیری روی محور زرد ندارد.
وقتی حلقه بین دو دنده قرار دارد(حالت شکل اول) دنده خلاص
است و هر دو دنده ی آبی روی محور زرد به حالت هرز، با سرعت های متفاوت ، بسته
به نسبتشان با میل هرزگرد ، می گردند.
از این بحث نتایج زیر بدست می آید:
●وقتی دنده بد عوض می شود ، صدایی که به گوش میرسد ، صدای گیرافتادن دندانه های
دنده ها نیست چون همانطور که در شکلها می بینید دندانه ها همیشه کاملآ درگیر
هستند .در واقع صدایی که شنیده می شود نتیجه ی تلاش ناموفق دندانه های حلقه(
(dog teeth
برای گیر انداختن سوراخ های بدنه ی دنده ی آبی است.
●جعبه دنده ای که اینجا نشان داده شده سیستم "همگام ساز" (بعدا توزیح
داده خواهد شد) ندارد.بنابراین باید دو کلاچه دنده عوض کنید.این روش دنده عوض
کردن در خودرو های قدیمی تر معمول بوده هر چند الآن هم در بعضی ماشین های
مسابقه استفاده می شود.در این
روش اول
پدال کلاچ
را یک بار فشار می دهید تا اتصال جعبه دنده و موتور قطع شود، این کار فشار را
از روی
دندانه های حلقه(
(dog teeth
بر می دارد و می توانید حلقه را به حالت خلاص در آورید.بعد
پدال را
آزاد می کنید و دور موتور را بالا می برید تا به سرعت
مناسب
برسید.سرعت
مناسب،تعداد
دوری است که موتور باید در دنده ی بعدی بزند.روش کار به این ترتیب است که دنده
ی آبی مربوط به دنده ی بعدی و حلقه با سرعت یکسان بچرخند تا
دندانه های حلقه(
(dog teeth درگیر شود.سپس پدال را برای بار دوم فشار می دهید و حلقه را
در دنده ی جدید قفل می کنید.همانطور که از نام "دو کلاچه" پیداست برای هر بار
عوض کردن دنده باید دوبار کلاچ را فشار داده و آزاد کنید.
●می
توان دید که چگونه حرکت خطی کوچک دسته ی دنده باعث تعویض دنده می شود.دسته ی
دنده میله ای را که به ماهک وصل است حرکت می دهد.ماهک حلقه را روی محور زرد
حرکت می دهد تا یکی از دو دنده را درگیر کند.
امروزه دنده ی دستی ۵ سرعته تا حد خوبی برای خودرو ها
استاندارد است. داخل این دنده چیزی شبیه شکل زیر است:
کلآ ٣ ماهک وجود دارد که با ٣ میله ی متصل به دسته دنده
کنترل می شوند.اگر از بالا به میله های تعویض دنده نگاه کنیم در حالت های دنده عقب ، یک و دو
به شکل زیر اند:
به یاد داشته باشید که دسته دنده در وسطش یک نقطه ی چرخش
دارد.وقتی در حالت دنده یک ،دسته دنده را به جلو حرکت می دهید درواقع ماهک و
میله ی دنده ی یک جا به عقب می کشید.
وقتی که به چپ و راست حرکت می دهید در واقع ماهک های
مختلف(و درنتیجه حلقه های متفاوت)را در گیر می کنید.از طرفی جلو و عقب بردن
دسته دنده حلقه را با یکی از دنده ها درگیر می کند.
دنده عقب به کمک یک دنده ی کوچک کمکی شکل می گیرد(بنفش).دنده
ی آبی عقب در این شکل همیشه خلاف جهت سایر دنده های آبی حرکت می کند.در نتیجه
عقب زدن دنده وقتی خودرو به جلو حرکت می کند ممکن نیست.در ضمن دندانه های حلقه(
(dog teeth در
این جریان اصلآ در گیر نمی شود اگرچه صدای زیادی ایجاد می کنند.
همگام سازها:
سیستم انتقال قدرت دستی در ماشین های مسافربری جدید برای رفع
نیاز دو بار کلاچ گرفتن از همگامسازها کمک می گیرد.روش کار یک همگام ساز به این
صورت است که باعث می شود دنده و حلقه قبل از اتصال دندانه های حلقه(
(dog
teeth
تماس اصطکاکی داشته باشند.این باعث می شود تا سرعت دنده و حلقه انطباق زمانی
پیدا کند قبل از اینکه دندانه ای در گیر شود.مانند شکل زیر:
مخروط روی چرخ دنده ی آبی در سوراخ مخروطی شکل حلقه قرار می
گیرد و اصطکاک بین مخروط و حلقه ،چرخ دنده و حلقه را همگام می کند.سپس حلقه به
گونه ای می لغزد که دندانه های حلقه(
(dog teeth
دنده را درگیر کند.
البته هر تولید کننده ی ابزارهای انتقال قدرت و همگام ساز
را به روشهای متفاوتی تولید می کند اما ایده ی کلی همانطور است که شرح داده شد.
منبع : پارسی خودرو
(ترجمه از
سمیرا
جمالیان)
http://www.parsikhodro.com/underhood/26.htm